काठमाडाैं । के तपाईंले कहिल्यै यो प्रश्न सुन्नु भएको छ कि पुरुष कुन उमेरमा बुबा बन्नु उपयुक्त हुन्छ ?  सायदै निकै कम सुन्नु भएको होला।

तर कुन उमेरमा महिला आमा बन्ने भन्ने प्रश्न भने पक्कै सुन्नु भएको होला । महिला कुन उमेरमा आमा बन्दा ठीक/बेठीक भन्ने विषय सधैँ चर्चामा नै हुने गर्छ ।

बहस सुरू

महिलाले कुन उमेरमा बच्चा जन्माउने भन्ने विषयमा बहस पनि सुरू भएको छ । एक पक्ष भन्छन् कि महिलाको शरीरमा महिलाकै अधिकार छ र त्यसमा निर्णय गर्ने अधिकार उसलाई छ, अर्थात् उनी कहिले आमा बन्न चाहन्छिन् र कति समयसम्म आमा बन्न चाहँदैनन् भन्ने निर्णय उनी स्वंयम गर्छिन् ।

महिलाको सवालमा काम गर्ने महिला अधिकारकर्मी  महिलाले कुन उमेरमा आमा बन्ने भन्ने अधिकार कसैलाई नभएको बताउँछन् ।

तर, कतिपय डाक्टरहरुका अनुसार महिलाको आमा बन्नको लागि उपयुक्त उमेर २० देखि ३० वर्षसम्म हुन्छ र उनीहरुले यसको लागि मेडिकल कारण पनि बताउछन् ।

स्त्री रोग विशेषज्ञ शालिनी अग्रवालले महिला निश्चित उमेरमा आमा बन्ने हो भने यो स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुने बताउछिन् । किनकि उमेर बढ्दै गएपछि महिलाको शरीरमा अण्डाको उत्पादन घट्ने गर्छ ।

उनी भन्छिन्, ‘३० वर्षकी महिलामा अण्डाको संख्या ठिक हुन्छ र उनी गर्भधारण गर्न सक्षम हुन्छिन्, तर ३० वर्षको उमेरपछि महिलामा अण्डाको मात्रा कम हुन थाल्छ र ३५ वर्षपछि त्यसको संख्या घट्दै जान्छ । तिनीहरूको गुणस्तर घट्छ र यसबाट जन्मिने बच्चामा विकारको सम्भावना बढ्छ ।’

यस्तो अवस्थामा यदि कुनै महिला आमा बन्ने सोचमा छिन् भने अधिकतम ३५ वर्षको उमेरमा नै आमा बन्नु पर्छ किनभने त्यसपछि बाँझोपनको समस्या आउन सक्छ ।

शालिनी अग्रवाल पनि करियरलाई महत्व दिनुपर्ने बताउँछिन् तर मातृत्व र करियरबीच सन्तुलन मिलाउन जरुरी छ ।

मातृत्व र करियरबीचको द्वन्द्ध

सेन्टर फर सोशल रिसर्चकी निर्देशक तथा महिला अधिकारकर्मी रञ्जना कुमारी यस विषयमा कुनै पनि चिकित्सक वा विज्ञले सुझाव दिन सक्ने तर राजनीतिज्ञले यस विषयमा बोल्नु हास्यास्पद भएको र यसको आलोचना गर्नुपर्ने बताछिन् ।

उनी भन्छिन्, ‘हामीले आईटी, बैंकिङ र ट्राभल टुरिजममा काम गर्ने महिलामाथि अनुसन्धान गर्‍यौं। हामीले देखेका थियौं कि ती महिलाहरूलाई ठूला-ठूला पदहरू प्रस्ताव गरिएको थियो, तर तिनीहरूले स्वीकार गरेनन्, किनभने तिनीहरूको स्थानान्तरण भइरहेको थियो वा उनीहरूलाई घर र अफिसबीच सन्तुलन मिलाउन गाह्रो थियो।

त्यसोभए प्रश्न उठ्छ कि महिलाका लागि पारिवारिक र सामाजिक जिम्मेवारी सर्वोपरि हुन्छ ?

नेपालमा बच्चा हुर्काउने र हुर्काउने जिम्मेवारी मुख्यतया महिलाको मानिन्छ र समाजमा संयुक्त अभिभावकको कुनै अवधारणा छैन वा जसमा आमाबुवा दुबैले पूर्ण जिम्मेवारी लिन्छन्।

रञ्जना कुमारी भन्छिन्, ‘अहिले कतिपय महिलाले बच्चा जन्माउन चाहँदैनन् वा ढिलो बिहे गर्न चाहँदैनन्, जसलाई समाजमा सम्मान गर्नुपर्छ ।

अर्कोतर्फ, प्रविधिको यति धेरै विकास भइसकेको छ कि उनीहरूले चाहेको बेला सन्तान जन्माउन सक्छन्, तर किन स्वतन्त्र रूपमा निर्णय गर्न सक्दैनन् ?

अर्कोतर्फ जलवायु परिवर्तन, कर्पोरेट क्षेत्र र महिलाको दृष्टिकोणबाट विकास जस्ता विषयलाई समेट्ने पत्रकार अदिती कपुरले बच्चा जन्माउने र सँगै करियर बनाउने बोझ महिलामाथि हुने गरेको  बताउँछिन् । यस्तो अवस्थामा उनीहरूका लागि यस्तो सुविधा उपलब्ध गराउन आवश्यक छ, जसले उनीहरूलाई मद्दत गर्न सक्छ।

उनी भन्छिन्, ‘महिलामा बच्चा जन्माउन जैविक दबाब हुन्छ । पुरुषका लागि  त्यो दवाव हुँदैन । सरकारी जागिरमा १५ दिनको भए पनि निजीमा यो कम वा पटक्कै हुँदैन । यस्तो अवस्थामा महिला र प्रदेश सरकार र केन्द्र सरकारको सहकार्यका लागि यस्ता सुविधालाई सुदृढ गर्न आवश्यक छ । आखिर, तिनीहरू पनि जीडीपीमा योगदान गर्दैछन्।

यही कुरालाई अगाडि बढाउँदै डा. सुचित्रा दलवी भन्छिन्, ‘एउटी आमा संगठित होस् वा असंगठित क्षेत्रमा काम गर्छु, आफ्नो बच्चाको हेरचाहको व्यवस्था गर्नुपर्छ । जहाँ महिलालाई रोजगारीको सुरक्षा हुनुपर्छ। पूर्ण जिम्मेवारी पनि उसले लिनुपर्छ । सुचित्रा एक स्त्री रोग विशेषज्ञ र एशिया सेफ एबोर्शन पार्टनरसिप नामक नेटवर्कको संयोजक हुन्।

समाजमा परिवर्तन

डा. सुचित्रा दलवी भन्छिन्, समाजमा अहिले महिलाले विवाह र सन्तान जन्माउनु अनिवार्य मानिन्छ ।

उनका अनुसार ‘प्रत्येक महिलाको पाठेघर छ भने आमा बन्न चाहन्छिन् वा बन्नै पर्छ भन्ने बुझ्नु हुँदैन । उसलाई आफ्नो शरीर र जीवनको अधिकार दिनुपर्छ।

हो, जैविक हिसाबले यो सही हो किनभने २० देखि ३० वर्षको उमेरमा केटीको प्रजनन क्षमता र स्वास्थ्य राम्रो हुन्छ । बीपी वा सुगरको खतराको कुरा गर्ने हो भने ४० वर्षको उमेरपछि बढी हुन्छ ।

एक्काइसौं शताब्दीमा पनि महिलालाई जिम्मेवारीको ढाँचामा झुण्ड्याएर आमा, छोरी, श्रीमतीको रुपमा मात्रै हेरिरहनु समाजको विडम्बना हो तर उनलाई के गर्ने भनेर सोधिएको छैन ।

तर, समय परिवर्तनसँगै समाजमा फस्टाउँदै गएको यो सोचलाई परिवर्तन गरी महिलाको चाहनालाई महत्त्व दिन जरुरी छ । (एजेन्सीको सहयोगमा)